Serwis rolki sztagownika (furlera) genuy
Jak rozebrać, oczyścić i wyserwisować rolkę sztagownika genuy, by zwijanie żagla było płynne i bezpieczne.
Rolka sztagownika (furler) to jeden z najbardziej obciążonych mechanizmów na jachcie żaglowym, a jednocześnie często zaniedbywany. Składa się z bębna dolnego z rowkiem na linkę zwijającą, profili sztagu nasuniętych na sztag stalowy oraz krętlika górnego (swivel), na którym powieszony jest róg żagla. Większość problemów — opory przy zwijaniu, klinowanie linki, hałas — wynika z zabrudzenia łożysk solą i pyłem oraz z drobnych uszkodzeń mechanicznych. Serwis warto wykonywać co sezon, a pełny przegląd z demontażem co 2–3 lata.
Pracę zaczynamy od bezpiecznego opuszczenia żagla i, jeśli to możliwe, położenia masztu lub przynajmniej zluzowania sztagu na wantach pomocniczych. UWAGA BHP: nigdy nie demontuj sztagu, jeśli maszt nie jest dodatkowo zabezpieczony — utrata sztagu przy postawionym maszcie grozi jego upadkiem. Przy maszcie stojącym ograniczamy się do serwisu bębna dolnego i krętlika, bez rozłączania samego sztagu. Przed rozkręceniem czegokolwiek zrób zdjęcia kolejności podkładek i elementów.
Bęben dolny rozbieramy zgodnie z instrukcją producenta — w konstrukcjach Selden, Furlex czy Harken kolejność i typy łożysk różnią się znacznie. Łożyska w nowoczesnych furlerach to najczęściej kulki z tworzywa (Torlon, delrin) lub stali nierdzewnej w bieżniach z anodyzowanego aluminium. Czyścimy je w ciepłej wodzie z detergentem albo w odtłuszczaczu, dokładnie spłukujemy i suszymy. Kategorycznie nie smarujemy łożysk tworzywowych smarem na bazie ropopochodnej, jeśli producent tego zabrania — pęcznienie tworzywa zatrze mechanizm.
Krętlik górny (top swivel) sprawdzamy pod kątem luzu osiowego i poprzecznego oraz swobody obrotu. Częstą usterką jest zatarcie wynikające z owinięcia fału wokół krętlika podczas zwijania — fał genuy musi mieć właściwy kąt odejścia od krętlika, około 5–10 stopni, inaczej dochodzi do owinięcia i blokady. Jeśli krętlik chrobocze lub ma wyczuwalny luz, należy rozważyć wymianę kompletu łożysk. Sprawdź też stan zacisku linki na rogu halsowym i fałowym żagla.
Profile sztagu (foil) łączone są na spojeniach, które bywają źródłem klinowania i hałasu. Sprawdzamy, czy spojenia nie mają ostrych krawędzi rwących żagiel oraz czy śruby łączące są dokręcone i zabezpieczone. Rowek prowadzący liklinę żagla czyścimy i przemywamy — pył i sól zwiększają opory wciągania. Drobne zadziory w aluminium usuwamy delikatnie drobnym papierem, uważając by nie poszerzyć rowka.
Linkę zwijającą (furling line) przeglądamy na całej długości — przetarcia, zesztywnienie od soli i UV obniżają wytrzymałość i utrudniają obsługę. Sprawdzamy prowadnice (bloczki) linki na pokładzie: muszą prowadzić linkę gładko, bez ostrych załamań. Po złożeniu mechanizmu wykonujemy próbę: kilka pełnych cykli zwijania i rozwijania na pusto oraz pod obciążeniem. Płynna praca bez chrobotu i równomierne nawijanie linki na bęben to znak prawidłowego serwisu.
Na koniec dokumentujemy serwis i ustawiamy ograniczniki tak, by przy w pełni zwiniętym żaglu na bębnie zostawało kilka zwojów linki. Pamiętaj, że furler nie jest urządzeniem do refowania pod dużym obciążeniem przy silnym wietrze bez odciążenia szotów — gwałtowne zwijanie naprężonego żagla niszczy łożyska i może rozerwać linkę. Regularny, prosty serwis raz w sezonie jest znacznie tańszy niż wymiana całego krętlika lub bębna.
Ceny materiałów — produkty i warianty
Ceny orientacyjne w EUR (brutto), stan na lipiec 2026 r. Produkty ogólnodostępne w Europie; ceny zależą od sklepu, opakowania i zużycia. Linki prowadzą do przykładowych sklepów wysyłających w całej UE.
Odtłuszczacz / zmywacz + detergent
- Yachticon — Boat Cleaner / uniwersalny detergent
koncentrat do mycia pokładu i osprzętu, 500 ml (budżet)€9–14 - Presto / Würth — Odtłuszczacz (zmywacz)
spray do czyszczenia łożysk i profilu przed smarowaniem, 500 ml (śr.)€8–15 - International — Super Cleaner / zmywacz
odtłuszczacz przed powtórnym montażem, 1 L (premium)€16–24 orient.
Smar do furlera (silikonowy / do łożysk tworzywowych)
- Seldén — Furlex Lubricant 312-501
dedykowany smar do łożysk Furlex, dyspenser€20 - McLube — SAILKOTE suchy smar (spray)
suchy PTFE do prowadnic, profilu i rolki, 300 ml (śr.)€22–30 orient. - Harken / McLube — OneDrop Ball Bearing Conditioner
kondycjoner do łożysk kulkowych z tworzywa (Torlon), buteleczka (premium)€18–28 orient.
Klucze imbusowe / płaskie (komplet)
- Wera / Bahco — komplet imbusów (Hex-Plus)
metryczne 1,5–10 mm, wersja z ramieniem kulkowym (śr.)€15–30 orient. - Gedore / Stanley — komplet kluczy płaskich
8–19 mm, stal chromowo-wanadowa (śr.)€25–45 orient.
Papier ścierny drobny P400–P600
- 3M — papier wodoodporny P400/P600
arkusze do przetarcia profilu i drobnych korekt, 5 szt. (śr.)€6–12 orient. - Mirka / Festool — komplet arkuszy P400–P800
zestaw gradacji do wykończenia, opakowanie zbiorcze (premium)€12–20 orient.
Komplet serwisowy / łożyska do furlera
- Seldén — Furlex 204S Lower Bearing Plugs
tworzywowe wkładki / łożysko dolne, część serwisowa Furlex (budżet)€35 - Seldén — Furlex 204S Brim Assembly
kompletny bęben górny / kołnierz z łożyskiem (śr.)€96–114 - Seldén — Furlex 204S Halyard Swivel MK2
obrotnica falowa z łożyskami, kompletna (premium)€854–950 - Harken — MKIV zestaw łożysk Torlon (spare parts)
łożyska serwisowe do bębna i obrotnicy MKIV (premium)€60–180 orient.
Środek do zabezpieczania gwintów
- Loctite — 243 (średniomocny, niebieski)
do stali nierdzewnej i aluminium, 10–24 ml€10–18 orient. - Loctite — 222 (niskomocny, do drobnych śrub)
łatwo demontowalny, do wkrętów osprzętu, 10 ml€10–16 orient.
Szczotki, szmatki bezpyłowe, sprężone powietrze
- Yachticon / 3M — szmatki mikrofibra + tack cloth
bezpyłowe ściereczki do czyszczenia profilu, komplet (budżet)€6–12 orient. - Zestaw szczotek / szczotka do detali
szczotki nylonowe i mosiężne do łożysk i profilu (śr.)€5–12 orient. - Sprężone powietrze w sprayu (duster)
do wydmuchania piasku / soli z łożysk, 400 ml (premium)€8–14 orient.
Nowa linka zwijająca (furling line)
- Liros — Furling Line / Herkules 8–10 mm
poliestrowy oplot, na metry, dobór wg wielkości furlera (śr.)€1,5–3,5 / m - Gleistein — Furling / Cup line 8–10 mm
linka zwijająca o niskiej rozciągliwości, na metry (śr./premium)€2–4 / m orient. - Marlow — Doublebraid / Furling Line 8–10 mm
wytrzymały oplot poliestrowy, na metry (premium)€2,5–4,5 / m orient.
Kompletne systemy furlerów
- Profurl — Cruising Furling System
kompletny system zwijający genuy, wg średnicy sztagu (budżet/śr.)od €330 - Seldén — Furlex (system zwijający)
kompletny Furlex, model wg wielkości jachtu (śr./premium)od €885 - Harken — MKIV Furling System (Unit 0–2)
system premium z łożyskami Torlon, wg jednostki (premium)€1200–3500 orient.